“Float like a butterfly and sting like a bee”   ชีวิตอิสระและเขี้ยวเล็บพอตัว  ผมว่ามีแค่นี้ก็เพียงพอที่พี่น้องเกษตรกรจะใช้ตะลุยโลกกร้านใบนี้อย่างสนุกแล้ว ‘อิสระ’ คือไร้ซึ่งพันธนาการใด ๆ สามารถตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง ส่วน ‘เขี้ยวเล็บ’ นั้นหาใช่อาวุธประหัตประหาร แต่คือการรู้เท่าทัน รู้เลือก และรู้เลี่ยง  แต่ทุกวันนี้ผมไม่ค่อยจะได้เห็นเกษตรกรบ้านเรามีอิสรเสรีที่จะบินล้อลมชมดอกไม้ได้เหมือนผีเสื้อตัวนี้เลย ...

บทบาทของสื่อมวลชนในระหว่างวิกฤตช่วงสงกรานต์ได้รับคำวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางจากปัญญาชน และแน่นอนว่าส่วนใหญ่เป็นไปในทางลบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากนักวิชาการสายปกปักษ์ประชาธิปไตยและเชื่อใจในชาวบ้าน ตัวแทนของกระแสนี้เห็นได้ชัดจากบทความชิ้นหนึ่ง ซึ่งไม่ได้เป็นบทความทางวิชาการของนักวิชาการท่านหนึ่ง

คราวก่อน  ผมได้วิเคราะห์ประโยคเด็ดของชินัว อาเชเบที่ใช้ประนามวี เอส ไนปอลไปแล้ว ว่ามันสื่อถึงอะไรบ้างใน ก่อนรัตติกาลจะดับสูญ   มาคราวนี้ ผมจะขอวิเคราะห์ผลงานของไนปอลดูบ้าง โดยมุ่งประเด็นไปที่ อาเชเบเห็นอะไรใน Guerrillas ถึงได้กล่าวว่า ไนปอลไม่มีทางเป็นนักเขียนผู้ยิ่งใหญ่ได้ เพราะมีแต่นักเขียนผู้อยู่เคียงข้างผู้ถูกกดขี่ข่มเหงเท่านั้น จึงจะเป็นนักเขียนผู้ยิ่งใหญ่

ผมคงหายไข้ฉิกเตี้ยมปั่วที่เป็นเรื้อรังมานานซะทีละตานี้  เพราะเมื่อวาน  (๒๒  มิ.ย.๕๒)  มีผู้ส่งแกงขี้เหล็กปลาย่างบรรจุหม้ออะลูมิเนียมใบขนาดเลี้ยงทหารได้  ๒  กองพลจากแม่กลองมาให้หม้อหนึ่ง  ก็รับประทานจนสมอยาก  เจ้าตัวไข้ที่เคยมาตอนทุ่มกว่าๆ  เจอขี้เหล็กเข้าทำท่าจะละทิ้งที่มั่น  แม่ครัวคนนี้เขาแกงได้เจ็บจริง  ถ้าอยู่ใกล้ๆ  จะมอบรางวัล  "จวักทองคำ"   ให้ไปเลย  นี่..ผมช้อนเอาใบและดอกมาหม่ำซะแทบเกลี้ยง  เหลือน้ำแกงใส่ตู้เย็นไว้ก่อน  สั่งแม่บ้านประจำสำนักงานให้ซื้อขนมจีนกับใบแมงลักจากตลาดมาแล้ว  พรุ่งนี้  จะทำพิธีหม่ำขนมจีนแกงขี้เหล็ก  ถ้าท่านใดสนใจ  เร่มาได้เลยครับตอนเย็นๆ

อุปสงค์นับว่าเป็นหัวใจสำคัญของวิชาเศรษฐศาสตร์และที่เป็นที่รู้จักของบุคคลทั่วไป ในทางปฏิบัติ ผู้ผลิตมักจะมีพยากรณ์อุปสงค์ในสินค้าของตนโดยมีพื้นฐานจากทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์ และนำผลที่ได้ไปใช้ ในการกำหนดปริมาณการผลิตสินค้า การพยากรณ์อุปสงค์ของสินค้ามีหลายวิธี ได้แก่ การทำแบบจำลองในการประมาณการอุปสงค์ การพยากรณ์จากอุปสงค์ของสินค้านั้นในอดีต หรือพยากรณ์จากการสอบถาม ความต้องการบริโภคในอนาคตของผู้บริโภคกลุ่มเป้าหมาย เป็นต้น

ในทศวรรษที่ 80 มีผู้เห็นกันว่าหลักนิติรัฐถูกแปรสภาพกลายเป็นวาทกรรมทางการเมือง วาทกรรม "นิติรัฐ" ถูกนำไปใช้กล่าวอ้างเพื่อเป็น "อำนาจ" ในการปกครอง จนเรียกได้ว่า หากมีรัฐใดประกาศตนว่าเป็นรัฐเสรีประชาธิปไตย และต้องการสร้างความชอบธรรมในการปกครอง ตลอดจนต้องการให้นานาอารยประเทศยอมรับนับถือแล้ว ก็หลีกหนีไม่พ้นที่จะต้องประกาศตนเป็น "นิติรัฐ" กล่าวให้ถึงที่สุด หลักนิติรัฐ

มีคนเคยบอกผู้เขียนว่า ข้อดีของรถไฟไทยที่สอบผ่านมีอยู่ประการเดียวคือ เกิดอุบัติเหตุน้อย เมื่อเปรียบเทียบกับการเดินทางโดยรถยนต์ ส่วนข้ออื่นสอบตกหมด  

ผมมีโอกาสได้เข้าฟังการบรรยายสาธารณะ 3 ตอนติดกันของ Paul Krugman นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบลของปีที่แล้วไปเมื่อวันที่ 8-10 ก.ค.ที่ผ่านมา ณ London School of Economics and Political Sciences (LSE) ในคืนแรก Krugman นำเสนอว่าทฤษฎีเศรษฐศาสตร์มหภาคของเคนส์ (Keynes) โดยเฉพาะแนวคิดที่ว่าด้วย "กับดักสภาพคล่อง" (Liquidity Trap) นั้นสามารถนำมาใช้อธิบายภาวะเศรษฐกิจตกต่ำทั่วโลกในปัจจุบันได้เป็นอย่างดี พูดอีกแบบคือ Krugman เห็นว่าโลกตะวันตกกำลังตกอยู่ภายใต้ภาวะกับดับสภาพคล่องนั่นเอง

     ยอมรับครับว่า  ผมพลาดการเฝ้าหน้าจอเพื่อชม  "ศึกเงินกู้  ๔+๔  แสนล้าน"  ที่อภิปรายกันในสภาวานนี้  (๑๕  มิ.ย.)  แต่ฟังข่าวตอนเย็นได้ยินเขาว่า  "บรรยากาศเต็มไปด้วยอัธยาศัยอันดียิ่ง"  ผมก็แอบดีใจลึกๆ  แสดงว่าฝ่ายค้านเริ่มตั้งสติ  และใช้สตินำการทำงานกันแล้ว  เซียนการเมืองเขามองกันว่า  เมื่อ  พ.ร.ก. + พ.ร.บ. รวม  ๘  แสนล้าน  และงบประมาณรายจ่ายประจำปี  ๒๕๕๓  ผ่านสภาแล้ว  อย่างเร็วปลาย  ก.ย.อย่างช้าปลาย  พ.ย.-ธ.ค.  หลังประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียนในเดือน  ต.ค.ผ่านไป  มีสิทธิ์ที่นายกฯ  อภิสิทธิ์จะ  "ยุบสภา"!

เมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา ได้รับเชิญจากคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่าง พ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต (ฉบับที่ 3) พ.ศ.... สภาผู้แทนราษฎร เพื่อนำข้อมูลไปใช้ในการปรับปรุงร่างกฎหมายดังกล่าวซึ่งอยู่ระหว่างการพิจารณาของคณะกรรมาธิการฯ ก่อนที่จะเข้าพิจารณาในวาระ 2 ต่อไป

 หลายเดือนก่อนหน้านี้ ฉันเคยดูสารคดีโทรทัศน์อีกเรื่องหนึ่ง BBC เป็นเรื่องเกี่ยวกับชีวิตกวี ครู นักเดินทาง นักเขียน นักสิ่งแวดล้อม อดีตนักบวชศาสนาเชนชาวอินเดียที่ชื่อสาทิส กุมาร ได้เห็นภาพสวยๆ กับถ้อยคำงามซึ่งผ่านการแปลอย่างสละสลวย เกี่ยวกับธรรมชาติและความอยู่รอดของมนุษยชาติ ในถ้อยคำเหล่านั้นมีเรื่องผึ้งกับการพึ่งพากันระหว่างคนกับแมลงตัวน้อยๆ ชนิดนี้ เกิดได้แรงบันดาลใจเล็กๆ น้อยๆ ขึ้นมาขีดเขียนเล่าเรื่องแมลงตัวจ้อยกับมนุษย์ตัวน้อยๆ อย่างฉัน,ในสวน

เรื่องราวที่จะตีพิมพ์ต่อไปนี้อาจมีประโยชน์หรือใกล้ตัวแค่ไหนสำหรับผู้อ่านและคนดูหนังคงยากจะคาดเดา   แต่ข้อมูลจากแฟ้มลับ BFI (มิใช่ FBI) ที่จะตีพิมพ์ต่อไปนี้นั้นอาจจะชี้ที่มาสำคัญส่วนหนึ่งในการศึกษามรดกภาพยนตร์โลก  ซึ่งเราท่านในปัจจุบันต่างได้รับบุญกุศลตกทอดมาให้อ่านผ่านโลกอินเตอร์เน็ต ยิ่งหากท่านใดยังเล็งเห็นความสำคัญของการอนุรักษ์รักษาฟิล์มและเอกสารโบราณที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าภาพยนตร์ในโลกอนาคตจะถูกจ้องมองผ่านวัสดุสื่อสารชนิดใดก็ตาม กิจกรรมของหอภาพยนตร์ในประเทศต่าง ๆ ในลักษณะใกล้เคียงกับสถาบันภาพยนตร์ BFI เท่านั้นอันจะเป็นตัวแทนและภารกิจหลักในการปูภาพลักษณ์อดีต-ปัจจุบันให้มนุษย์ในกาลหน้าได้ศึกษา

"วิชาที่ว่าด้วยการจัดสรรทรัพยากรซึ่งมีอยู่อย่างจำกัด ให้กับมนุษย์ซึ่งมีความต้องการอย่างไม่จำกัด" - ใครที่เคยได้ยินประโยคทำนองนี้มาบ้าง ย่อมทราบดีว่ามันคือนิยามของวิชาเศรษฐศาสตร์ ใครบางคนเคยกล่าวไว้ว่า – เศรษฐศาสตร์เป็นวิชาที่ตลกร้าย - เพราะรู้ทั้งรู้ว่าทรัพยากรมีจำกัด แถมก็รู้ดีว่าความต้องการของมนุษย์มีไม่จำกัด แต่ก็ยังพยายามหาวิธีจัดการให้พออยู่กันไปได้ "เสมือน" ว่ามีความสุขดีกันถ้วนหน้า เปรียบเหมือนวันหนึ่งนักดาราศาสตร์ลุกขึ้นบอกว่า วิชาของพวกเขาคือความพยายามที่จะนับจำนวนดวงดาวให้ได้ว่ามีเท่าไหร่แน่ ทั้งที่พวกเขารู้ดีว่าในจักรวาลนี้มีดวงดาวมากมายไม่สิ้นสุด

นี่..ผมนอนไม่หลับมาตั้งแต่คืนพฤหัสบดี  เพราะคิดไม่ออกว่าตื่นนอนขึ้นมาตอนเช้า  "ทศกัณฐ์"  จะล้างหน้าไหนก่อน  และในการล้างให้ครบทั้ง  ๑๐  หน้า  แปรงฟันให้ครบทั้ง  ๑๐  ปาก  ต้องใช้เวลารวมกันกี่ชั่วโมง/วัน  และในฐานะที่มี  ๑๐  หน้า  แต่มีมือ  ๒๐  มือ  แสดงว่า  ๒  มือรับใช้  ๑  หน้า  ถ้าอย่างนั้น  เวลาแปรงฟัน  ข้อศอกของแต่ละมือมิกระแทกกันวุ่นวายตอนไซ้ตามซอกฟันดอกหรือ  เอ...แล้วถ้าหน้าใด-หน้าหนึ่งของทศกัณฐ์เกิดเป็นหวัดสายพันธุ์ใหม่  ๒๐๐๙  ขึ้นมาล่ะ  อีก  ๙  หน้าจะรอดมั้ย..เนี่ยะ?  

ข่าวใหญ่ข่าวหนึ่งในแวดวงการเงินไทยตั้งแต่ต้นปี 2552 ที่ผ่านมา คือข่าวรายงานผลการตรวจสอบการบริหารและการลงทุนของกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ (กบข.) ซึ่งสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตในภาครัฐ (ป.ป.ท.) พบว่า วิสิฐ ตันติสุนทร เลขาธิการ กบข. ซึ่งได้ลาออกจากตำแหน่งแล้ว มีการซื้อขายหลักทรัพย์ในพอร์ตลงทุนส่วนตัวบางตัว อาทิ YNP LH และ PTT ที่ไม่ได้ขออนุญาตกองทุนล่วงหน้า และมีลักษณะเป็นการลงทุนแบบดักหน้าหรือตัดหน้ากองทุน (front-running) และดักหลังกองทุน (tailgating) ดังที่ปรากฏเป็นข่าวในหนังสือพิมพ์หลายฉบับตั้งแต่วันที่ 26 พฤษภาคม 2552 เป็นต้นมา

สัปดาห์ที่แล้วเขียนถึงเอกสารหลักฐานการนำเงิน 46 ล้านบาท ฝากเข้าในบัญชีเงินฝากของพนักงานหญิงในรัฐวิสาหกิจขนาดใหญ่ทำธุรกิจด้านพลังงาน ซึ่งมีฐานะเป็น "สะใภ้" ของผู้บริหารระดับสูงของสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) รายหนึ่ง หลังจากนั้น ปะหน้าใครมักถามถึงที่มาที่ไปของเงินปริศนาจำนวนนี้ ก่อนที่จะตอบคำถาม อยากจะขอทบทวนและเพิ่มเติมข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องนี้อีกครั้งหนึ่ง

อนุสนธิ จากบทความ "Europe"s l?se majest? laws and the freedom of expression" ของ Tjaco Van Den Hout เอกอัครราชทูตเนเธอร์แลนด์ประจำประเทศไทย ตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์บางกอกโพสต์ วันที่ 21 พฤษภาคม 2552 (http://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/17035/europe-lese-majeste-laws-and-the-freedom-of-expression) ทำให้ผู้เขียนระลึกขึ้นได้ว่า เคยได้ยินชื่อคดี Colombani et autres c. France และค้นคว้าคดีนี้มาอยู่บ้าง เนื่องจากในปีการศึกษา 2003-2004 ผู้เขียนได้ศึกษาระดับ Master 2 สาขาวิชากฎหมายมหาชน และมีโอกาสเรียนวิชาสิทธิมนุษยชนซึ่งในชั้นเรียนมีการพูดถึงคดีนี้

ไม่ว่าใครก็มีสิทธิจะไม่ชอบนักเขียนคนใดคนหนึ่ง ต่อให้นักเขียนคนนั้นเป็นเจ้าของผลงานที่ยิ่งใหญ่ และมีผู้นิยมอ่านสักปานใด และถ้าใครคนนั้นเป็นนักเขียนด้วยแล้ว แบบนี้ต้องเรียกว่าสงครามน้ำหมึก ซึ่งจะสนุก และน่าติดตามเมื่อทั้งคู่มีฝีปากกา และความคิดที่คบกริบพอกัน ตั้งแต่สมัยกรีกโบราณ การแข่งขันกันระหว่างโซโฟเคิล และยูริพิดิสนำไปสู่บทละครดีๆ มากมาย ส่วนสงครามน้ำหมึกที่โด่งดังในศตวรรษที่ 20 ได้แก่ระหว่างกามูส์ กับซาร์ต ระหว่างเฮมมิงเวย์ กับฟอล์คเนอร์ (ทั้งสี่คนนี้ต่างได้รับรางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรมด้วยกันทั้งสิ้น)

5 มิถุนายน วันสิ่งแวดล้อมโลกที่ผ่านมา เห็นภาพข่าวทางหน้าหนังสือพิมพ์แล้วก็นึกขำในใจ เป็นภาพคุณสุวิทย์ คุณกิตติ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม นำเหล่าดาราศิลปินชื่อดังเข้าพบคุณอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ นายกรัฐมนตรีที่ทำเนียบรัฐบาล เพื่อมอบถุงผ้ารณรงค์ลดโลกร้อน เนื่องในวันสิ่งแวดล้อมโลก หลายปีมาแล้ว การรณรงค์แก้ปัญหาโลกร้อนในบ้านเรา ไม่ได้ไปไกลกว่าการใช้ถุงผ้าแทนถุงพลาสติค คิดอะไรไม่ออกก็แจกถุงผ้า

เนื่องจากผมเห็นด้วยกับแนวคิดที่ว่า การปรับตัวที่ผันผวนรุนแรงของอัตราแลกเปลี่ยนย่อมส่งผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจ จริงโดยตัวผู้ผลิตสินค้า โดยเฉพาะในภาคส่งออกน่าจะได้รับผลกระทบทั้งในด้านการบริหารต้นทุนและการตั้ง ราคาสินค้า ในช่วงเวลาที่เงินบาทมีการปรับตัวแข็งค่าขึ้นอย่างรุนแรง ต่อเนื่อง ก็อาจเป็นไปได้ว่าผู้ผลิตสินค้าเพื่อส่งออกจำเป็นต้องนำเข้าสินค้าทุนในราคา ที่สูง (ในช่วงค่าเงินบาทอ่อน) มาผลิตสินค้าส่งออกในช่วงที่สามารถตั้งราคาในหน่วยเงินบาทได้อย่างจำกัด (ในช่วงค่าเงินบาทแข็ง)

     แหม...เมื่อวาน  (๔  มิ.ย.๕๒)  เหนื่อยแทบลมจับ  ไม่ได้ไปประท้วงอะไรกับเขาหรอกครับ  แต่เหนื่อยเพราะต้องขดอยู่ในรถ  เห็นซอยไทยโพสต์อยู่ปลายจมูก  แต่เข้ามาไม่ได้  เพราะพี่ๆ  น้องๆ  ที่ตลาดคลองเตยเขาปิดถนนพระราม  ๔  ตรงแยกศูนย์การประชุมฯ  สิริกิติ์  การจราจรก็เลยติดแหง็กเป็นวงกลมทุกด้าน  ขยับไปทางไหนก็ไม่ได้  จะลงรถเดินไป  ไอ้ที่ว่าใกล้แค่ปลายจมูก  แต่มันก็หลายกิโลฯ  เอาการ  มองซ้าย-มองขวา  ก็เลยตัดสินใจ...หลับให้สบายดีกว่า!

ข้ออ้างประการหนึ่งเกี่ยวกับความล้มเหลวหรือความไร้ประสิทธิภาพในการทำงานขององค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ อย่างคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน และสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน คือถูกผู้มีอำนาจทางการเมืองแทรกแซง

ปัญหาทั้งหมดทั้งปวงในสังคมนั้นเกี่ยวพันกันกับส่วนต่างๆ อย่างแยกไม่ออก เราไม่สามารถแยกส่วนปัญหาสังคมแล้วทำความเข้าใจมันได้โดยปราศจากการเชื่อมโยง เช่นการศึกษาเรื่องบทบาทของสื่อ นอกจากจะต้องทำความเข้าใจสื่อโดยตัวของมันเอง ยังต้องเข้าใจตั้งแต่แรงจูงใจและข้อจำกัดที่ทำให้สถาบันสื่อมีพฤติกรรมต่างๆ สภาพแวดล้อมที่เป็นตัวกลางระหว่างสื่อกับผู้รับสาร ที่มีผลต่อการรับสาร

ความน่าจะเป็นบนเส้นขนาน (ครั้งสุดท้าย) หากข้อมูลไม่ผิดพลาด คุณวินทร์เขียนจดหมายอิเล็กทรอนิกส์ฉบับแรกถึงผมในเดือนกรกฎาคม ปี พ.ศ. 2544 หมายความว่านอกจากสถานภาพ “ญาติน้ำหมึก” ที่มีอยู่โดยปริยาย เรายังเป็นเพื่อนทางจดหมายกันมาแล้วเกือบแปดปี เวลาแปดปีไม่อาจเรียกว่านานโข แต่ก็เรียกว่าสั้นกุดไม่ได้ เด็กอายุสิบขวบกับวัยรุ่นอายุสิบแปดแตกต่างกันมาก แม้ว่าหนุ่มวัยยี่สิบปลายๆกับชายวัยสามสิบกลางๆจะไม่ค่อยเปลี่ยนแปลงไป เท่าไรนัก (หมายถึงผมนะครับ) เวลาแปดปีก็มีเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นกับทั้งสังคมโลก สังคมไทย และรายละเอียดในชีวิตส่วนตัวของผมเองไม่น้อย

การเงินแนวใหม่ที่กำลังได้รับความสนใจในวงกว้างขึ้นเรื่อยๆ คือการเงินที่ตั้งใจจะบรรลุ “เป้าหมายทางสังคม” ที่อยู่เหนือ “เป้าหมายทางธุรกิจ” ของผู้เล่นในตลาดแต่ละราย ตลาดคาร์บอนเครดิตที่ผู้เขียนหยิบยกมาเล่าตอนที่แล้วเป็นตัวอย่างที่ดีตัวอย่างหนึ่ง ตลาดนี้ไม่เหมือนกับตลาดทั่วไปที่มีหน้าที่เพียงจัดสรรทรัพยากรระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย หรือระหว่างผู้ลงทุนกับผู้ต้องการทุน แต่ตลาดคาร์บอนเครดิตมี “การลดการปล่อยคาร์บอน” เป็นเป้าหมายทางสังคมที่อยู่เหนือเป้าหมายของตลาดปกติขึ้นไปอีกขั้นหนึ่ง