- ธเนศน์ นุ่นมัน -

The Passenger

(ชื่อไทย: เดอะแพสเซนเจอร์ สวมรอยแล้วออกลาย)

1975, 119 นาที, พากย์ไทย (ระบบภาพไวด์สกรีนแปลงเป็นภาพเต็มจอ)

ความยาว 119 นาที

กำกับภาพยนตร์ มิเคลันเจโล อันโตนีโอนี่ (Michelangelo Antonioni)

นำแสดงโดย: แจ็ค นิโคลสัน, มาเรีย ชไนเดอร์

แจ็ค นิโคลสัน และ มิเคลันเจโล อันโตนีโอนี่

การเดินทาง คือจุดเริ่มต้นที่เริ่มจากสมการเรียบง่ายไปสู่ความซับซ้อน หลายครั้งจึงเป็นการเปิดประตูให้เรื่องประหลาดเดินเข้ามาหา บางครั้งอาจจะเป็นแค่เรื่องเล็ก ๆ (อย่างเช่นตัวเรือดในเบาะโดยสาร) ไม่สลักสำคัญ บางครั้ง ใหญ่โต จนตั้งรับไม่ทัน เปลี่ยนแปลงชีวิตนักเดินทางคนนั้น ไปตลอดกาล บางคนอาจเจอคนรัก ชั่วข้ามคืน

ไม่ว่าเรื่องประหลาดจะผ่านเข้ามาทางไหน รูปแบบใด ย่อมมีผลต่อเป้าหมาย (เช่น ถ้าตัวเรือดจากเบาะรุมกัด บางคนก็อาจจะเลือกลงระหว่างทาง ยุติการเดินทาง) ระหว่างเดินทาง เขามิแค่เพียงเคลื่อนย้ายตัวเองไปบนผิวโลก เขายังขยับวิญญาณตัวเองไปด้วย ผิดแผกอยู่ที่บางครั้ง ตัวเขายังอยู่ที่เดิม แต่วิญญาณของเขากลับเดินทางไปรอตรงจุดหมายแล้ว ไม่อาจทราบได้ว่าทำไมมนุษย์บางคนถึงปล่อยให้ร่างกายกลวงเปล่า เดินทางไปเพียงลำพัง...

นักเดินทางชาวอังกฤษที่ชื่อ เดวิด ล็อค (รับบทโดย แจ็ค นิโคลสัน) รอนแรมไปไกลบ้านเกิดถึงตะวันออกกลาง ใช้ชีวิตอยู่ในทะเลทรายร้อนระอุ เพื่อหาแหล่งข่าว ตามงานที่เขาถนัด นายล็อคเป็นนักข่าว สายเหยี่ยวผสมสายโจร แต่ครั้งนี้เขาทำงานพลาด สายคนพื้นถิ่นที่เขาจ้าง เกิดใจเสาะกลางคัน ทำให้เขาต้องคว้าน้ำเหลว กลับมาที่พักด้วยความหงุดหงิด

เมื่อถึงโรงแรมที่อยู่กลางทะเลทราย ล็อค นั่งทอดอาลัยเหมือนเหนื่อยกับการไล่ตามแมสแสจเต็มที เขาเดินไปหาคนข้างห้องที่ชื่อ โรเบอร์ตัน เพื่ออย่างน้อย ได้คุยกับเพื่อนมนุษย์ที่พูดภาษาเดียวกันบ้างก็ยังดี แต่เมื่อเขาเข้าไปในห้องโรเบอร์ตัน กลับพบว่า เพื่อนร่วมทริปที่เคยคุยกันแค่ครั้งเดียวได้เสียชีวิตลงแล้ว

ล็อคคิดอยู่นานว่าจะทำอย่างไรต่อไป เขาเกิดความคิดประหลาดชั่วแล่น ลงมือปลอมพาสปอร์ต เปลี่ยนตัวเองเป็นนายโรเบอร์ตัน เขาลงแรงลากร่างไร้ชีวิตของเพื่อนข้างห้องผู้โชคร้าย ไปไว้ในห้องตัวเองและเดินไปบอกคนดูแลโรงแรมว่า นายล็อค ลาโลกไปแล้ว

เรื่องง่ายๆ จึงกลายเป็นเรื่องยุ่งยากด้วยประการฉะนี้ นี่เป็นจุดเริ่มต้นการสวมแทนตัวตนคนอื่น ที่จะเปลี่ยนแปลงชีวิตนายล็อค จนตัวเขาเองก็จำไม่ได้ว่าตัวเองเป็นใคร สัณชาตญาณนักขุดคุ้ย ทำให้ล็อค ตัดสินใจเก็บสมุดบันทึกของโรเบอร์ตันไว้

เขาติดต่อไปยังผู้คนที่มีชื่อปรากฏในสมุดบันทึกของนายโรเบอร์ตัน ได้รู้จักคนแปลกหน้า ทิ้งเมียที่ระหองระเหงมานานให้เป็นอดีต และรู้ในที่สุดว่า นายโรเบอร์ตัน มีอาชีพเป็นนายหน้าค้าอาวุธให้กับฝ่ายกบฏ ล็อค สมยอมไปกับชีวิตใหม่ในตัวตนคนอื่น โดยไม่รู้ว่าการเดินทางผจญภัยครั้งใหม่นี้จะพาเขาไปไหน

หลังจากประสบความสำเร็จจาก Blow-Up (ปี 1966) อย่างล้นหลาม ผู้กำกับ มิเคลันเจโล อันโตนีโอนี่ ปรมาจารย์นักทำหนังชาวอิตาลี ก็ได้มีโอกาส ทำหนังเรื่องใหม่ชื่อ Zabriskie Point แม้จะเป็นหนังที่ไม่ประสบความสำเร็จในแง่รายได้และคำชมนัก แต่ก็เป็นหนังที่สร้างไวยากรณ์ใหม่ ๆ ให้คนทำหนังรุ่นหลังได้เปิดโลกทัศน์ ข้ามกำแพงทางภาษาภาพยนตร์ ไปได้อีกชั้นหนึ่ง หลายคนมองว่า Zabriskie Point คือการเอาเงินไปผลาญเล่น หลายฉากอลังการ โดยไม่สนว่าคนดูจะตีความว่าอะไร สมัยนั้น (ปี1970) ความงามแบบนามธรรม หรือกึ่งๆ นามธรรม ที่มีราคาแพงยังเป็นที่ยอมรับไม่ได้ สมัยนี้ความไม่งามแบบนามธรรม (ที่คิดกันเอาเองในกลุ่มคนไม่กี่คนว่างาม) ราคาแพงสุดกู่ ชนิดเลี้ยงคนในโลกที่สามได้ครึ่งปีค่อนประเทศ กลับได้รับการปูพรมแดงต้อนรับ

แต่ อันโตนีโอนี่ ก็ได้มีโอกาสทำหนังเรื่องใหม่คือ The Passenger ใน ปี 1975 The Passenger เป็นหนังที่ทำให้ อันโตนีโอนี่กอบกู้ชื่อเสียงกลับมาได้ในทันทีที่เริ่มฉาย แต่ทว่าไม่ประสบความสำเร็จด้านรายได้เท่าที่ควร แม้จะได้ดาราเจ้าบทบาทอย่าง แจ็ค นิโคลสัน และ มาเรีย ชไนเดอร์ นักแสดงสาวใจถึงจาก Last Tango in Paris ของ แบร์นาโด แบร์โตลุคชี่ มาร่วมงาน

และด้วยลิขสิทธิ์หนัง ตกอยู่ในมือแจ็ค นิโคลสัน ทำให้ก๊อปปี้ต้นฉบับ The Passenger ถูกดองไว้ในกรุนานเกือบ 30 ปี กระทั่งวันหนึ่ง นิโคลสันเกิดใจอ่อนยอมนำออกมาปัดฝุ่น ร่วมมือกับบริษัทโซนี่บูรณะฟิล์มใหม่ ออกฉายในวงแคบๆ และปั้มออกมาขายเป็นดีวีดี โดยตัวเขามาให้เสียงใน commentary เล่าประสบการณ์ในการทำหนังเรื่องนี้ด้วยตัวเอง

The Passenger เป็นเสมือนบทรำพึงที่เล่าว่า การเดินทางที่แสนเหนื่อยล้า ทำให้นายล็อค พบจุดจบในการเดินทางที่เขาต้องเป็นผู้เลือกเอง มีเพียงตัวเขาเท่านั้น ที่เข้าใจว่าทำไมต้องเดินต่อ แม้จะรู้อยู่เต็มอก ว่ายิ่งเดินต่อก็ยิ่งเหมือนเข้าป่าลึกที่หาทางหันหลังกลับไม่ได้ เรื่องนี้คงตอบแทนกันไม่ได้ มีแต่นักเดินทางตัวจริงเท่านั้นที่จะเข้าใจเรื่องนี้ดี หากเป็นการเดาใจ ก็ต้องบอกว่า นายล็อคเคยทำวิญญาณนักผจญภัยหล่นหายไประหว่างทาง เมื่อได้กลับมา เขาก็แค่ไม่อยากสูญเสียมันไปอีก แม้มันจะอยู่ในชื่อคนอื่น เขาก็ไม่รังเกียจ

ออกจะน่าประหลาดที่มีวีซีดีลิขสิทธ์ หนังเรื่องนี้ผลิตออกมาวางจำหน่ายในบ้านเรา แต่ก็นับเป็นโอกาสอันดีที่ทำให้เราได้รู้จักผลงานของอันโตนีโอนี่อีกเรื่องหนึ่ง โดยไม่ต้องไปยืนลับๆ ล่อๆ ตรงแผงขายแผ่นผี

(หมายเหตุ 1 : อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ The Passenger ได้ที่ http://www.onopen.com/2006/02/1247)

(หมายเหตุ 2 : อ่านผลงานเขียนเรื่องสั้นแปลไทยของ มิเคลันเจโล อันโตนีโอนี่ เรื่อง “ขอบฟ้าเหตุการณ์” ได้ใน Filmvirus 1 และเรื่อง “โทรเลขสองฉบับ” ได้ที่ Bookvirus 2)