ผมอ่านข่าวเรื่องยุทธศาสตร์การปฏิรูปของคณะกรรมการปฏิรูปชุดคุณอานันท์ ปันยารชุน ไปรอบแรกอย่างเคลิบเคลิ้ม เนื้อหาของยุทธศาสตร์นั้นอ่านผ่านๆก็ช่างฟังดูรื่นหูประดุจดังเสียงร้องสุดนุ่มของนักร้องนำวงแคลอรี่ บลา บลา ไหนจะมีทั้งการสร้างความเป็นธรรม การเปลี่ยนโครงสร้างอำนาจ การเสริมสร้างศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์อย่างเท่าเทียม การสร้างโอกาสการพัฒนากาย ใจ ภูมิปัญญาและจิตวิญญาน การสร้างชีวิตที่สงบสุขตามวิถีวัฒนธรรมสันติภาพ มีแม้กระทั่งการสร้างภูมิคุ้มกันรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงซึ่งเป็นหัวใจหลักของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

ประโยคที่เราได้ยินอยู่บ่อยๆเวลาพูดคุยเรื่องการเมืองหรือเวลาอ่านความเห็นเกี่ยวกับปัญหาสังคมต่างๆตามหน้านิตยสารและหนังสือพิมพ์ก็คือ "บางคุณค่าที่ถูกต้องสำหรับสังคมตะวันตกก็อาจไม่ถูกสำหรับสังคมไทย" ประโยคเช่นนี้มักถูกใช้โต้ตอบเมื่อมีใครตั้งคำถามกับสภาพความเป็นไปของสังคมไทย และเสนอถึงปัญหาเมื่อเทียบสิ่งที่เกิดขึ้นในสังคมไทยกับมาตรฐานความถูกต้องที่เป็นที่นิยมในระดับสากลหรือตะวันตก

เมื่อกล่าวถึงแนวคิดการพัฒนาอันมีชุมชนเป็นศูนย์กลาง โดยเฉพาะที่แพร่หลายอยู่ในประเทศไทย แนวคิดอีกเรื่องที่แทบจะอยู่เคียงคู่กันเสมอก็คือการพึ่งตนเอง ทั้งสองแนวคิดเกี่ยวพันกันจนหลายๆคนแยกไม่ออก เมื่อมีใครเอ่ยถึงชุมชน ก็เหมือนจะสมมุติไปได้ทันทีว่าเขากำลังกล่าวถึงการพึ่งตนเองของกลุ่มคนที่เขาเรียกว่าชุมชนอยู่ การหันหน้าไปสู่ชุมชน โดยหวังให้ชุมชนแก้ปัญหาต่างๆด้วยตนเองนั้น เริ่มและเติบโตในประเทศเรามาพร้อมๆกับแนวคิดวัฒนธรรมชุมชน ที่มองว่าปัญหาด้านการพัฒนาเกิดมาจากการดำเนินนโยบายที่เน้นแต่การเติบโตของตลาดและทุนของรัฐบาลในอดีต

ในสภาวะการณ์ปัจจุบัน หลายๆคนในสังคมไทยต่างถามหา “สังคมที่ดี”  

เขาเหล่านั้นมักอ้างว่า สังคมที่ดีที่จะเป็นทางออกให้กับปัญหาหลายๆอย่างที่กำลังรุมเร้าพวกเราอยู่ในขณะนี้ ทั้งปัญหาการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม 

แต่สิ่งที่คนจำนวนมากไม่ได้คิดไตร่ตรองกันให้ดีนัก คือ สังคมที่ดีนั้นมีหน้าตาเป็นเช่นไร? 

คำตอบที่ถูกนำมาใช้กลาดเกลื่อนก็คือ “สังคมไทยที่ดีนั้น คนไทยต้องรักชาติ”  

แต่ความรักชาติ เป็นคำตอบสุดท้ายจริงๆหรือ ? สังคมแบบรักชาติมากมายเป็นสังคมที่ “ดี” อย่างไร?

ในช่วงวิกฤตความขัดแย้งที่ผ่านมา หลายๆคนคงเคยได้ยินเสียงก่นด่าอย่างกึกก้องของคนชั้นกลางในเมือง เมื่อพวกเขาต้องเผชิญกับความรำคาญหรือเดือดร้อนจากการกระทำของกลุ่มคนที่พวกเขาเรียกว่า “คนจน” คำต่อว่าเหล่านี้ บางทีเลยไปถึงขั้นที่เปรียบเทียบ “คนจนผู้สร้างความเดือดร้อน” ว่าเป็นกลุ่มคนที่ด้อยคุณภาพ คิดเองไม่ได้ และโดนหลอกได้ง่ายๆด้วยอำนาจเงินตรา

หลายวันก่อนผม​ได้​มี​โอกาสพูดคุยเรื่องเศรษฐกิจพอเพียง​กับ​เพื่อนๆ มีรุ่นพี่ท่านหนึ่งเสนอว่า​ ​เราควร​จะ​ไปอ่านหนังสือของนักวิชาการที่สนับสนุนเศรษฐกิจพอเพียง​ ​เพื่อ​ให้​เข้า​ใจข้อดีของเศรษฐกิจพอเพียงมากขึ้น​ ​หนึ่ง​ใน​นักวิชาการที่รุ่นพี่ท่าน​นั้น​สนับสนุน​ให้​ไปอ่านงานก็คือ​ ​อมาตยา​ ​เซ็น​ ​นักเศรษฐศาสตร์ชาวอินเดีย​ ​เจ้าของรางวัลโนเบล​ ​สาขา​เศรษฐศาสตร์​ ​ใน​ปี คศ​.1998

หลายๆ คนคงเคยได้ชมโฆษณา ชุด เกษตรผสมผสาน ของ สสส. ผ่านตามาบ้าง ภาพของนายแดงที่ล้มละลายเพราะเลือกปลูกพืชเชิงเดี่ยว จนครอบครัวต้องแตกแยกไปคนละทิศทาง อันตรงกันข้ามกับนายเขียวที่อยู่กับครอบครัวอย่างสุขสบายและพร้อมหน้าพร้อมตา เพราะเลือกแนวทางเกษตรผสมผสาน