"I went to the red shirt rally at Victory monument tonight and I was

 surprised to find myself crying as I was listening to the speeches and
looking at and talking to the people from all walks of life and provinces,
(even palat amphoe were there!!!) - because here were Thailand's phrai
finally in revolt against Sakdina - happy and sad at the same time,
because they can't win."

ลัทธิปฏิปักษ์(ต่อ)ปัญญาชน (anti-intellectualism) เป็นปรากฏการณ์สำคัญที่เกิดขึ้นภายใต้การเมืองในหลายๆประเทศ

นักวิชาการความจริงไม่มีหน้าที่จะมาฟันธงเหมือนหมอดูหรอกครับว่าจะมีรัฐประหารหรือไม่

แต่นักวิชาการอาจจะมีหน้าที่ในการเตือนว่าเงื่อนไขการรัฐประหารนั้นกำลังก่อตัวขึ้นอย่างเงียบๆ

"สารัตถะแห่งชีวิตของหนังสือพิมพ์อาจจะมีอยู่หลายแห่ง แต่สิ่งที่ข้าพเจ้าคำนึงมากที่สุดคือความเปนอิสระ เพราะว่าถ้าขาดสิ่งนี้เสียแล้ว หนังสือพิมพ์ก็จะเปนหนังสือพิมพ์ไปไม่ได้ หรืออย่างน้อยก็จะเปนหนังสือพิมพ์ที่ดีไม่ได้" “ถ้าน้ำใจของคนทำหนังสือพิมพ์เปนน้ำใจที่เชิดชูบูชาอิสรภาพโดยแท้จริง และน้ำใจเช่นนั้นได้แสดงออกมาเปนการกระทำแล้ว หนังสือพิมพ์นั้นย่อมจะดำรงความเปนอิสระไว้ได้ ถ้าน้ำใจของคนทำหนังสือพิมพ์ไม่สู้นำพาต่ออิสรภาพเท่าใด ก็ยากที่หนังสือพิมพ์จะดำรงความเปนอิสระไว้ได้ ... น้ำใจของคนทำหนังสือพิมพ์เปนอย่างไร หนังสือพิมพ์มักจะเปนไปอย่างนั้น” ... กุหลาบ สายประดิษฐ์. "หนังสือพิมพ์". (2482) ... (1)
ข้อเขียนของนายกุหลาบ สายประดิษฐ์ อดีตนายกสมาคมหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย (2487) เป็นที่มาของบทความชิ้นนี้ และที่สำคัญเป็นทั้งบทวิจารณ์และทางออกหนึ่งต่อ "บรรยากาศเนียนๆ" ที่เรากำลังเผชิญอยู่ บรรยากาศเนียนๆนี่เป็นบรรยากาศที่กำลังจะนำไปสู่การลงประชามติแบบเนียนๆ ซึ่งเกิดขึ้นได้จากความร่วมมืออัน "แนบ -แน่น-นียน" ของ "รัฐเนียนๆ" และ "สื่อเนียนๆ"

การเมืองแห่งความกลัว (Politics of Fear) คือ หัวใจของการปกครองของบรรดาพันธมิตรรัฐประหาร บรรดาพันธมิตรรัฐประหาร คือ ผู้ที่ "ผนวกตัวเอง" หรือ "ถูกผนวกเข้าไป" อยู่ในฐานะเป็นแขนขาของคณะรัฐประหาร เพื่อทำให้คณะรัฐประหารนั้นสามารถดำรงอำนาจและควบคุมทิศทางทางการเมืองได้ สิ่งพิเศษที่พันธมิตรรัฐประหารมีไม่ใช่ความรู้ความสามารถที่คนอื่นไม่มี (ซึ่งจะมีหรือไม่มีไม่ใช่ประเด็น) หรือคุณธรรมความดีงาม (ที่พวกเขาเชื่อว่ามี) แต่พวกเขามีความรู้ความสามารถพิเศษในการสร้างความกลัวให้กับสังคม

ในความรู้ความเข้าใจของคนทั่วไปนั้น เมื่อพูดถึงการเซ็นเซอร์สื่อมวลชน (media censorship) เรามักจะคิดว่าสื่อมวลชนนั้นเป็นผู้ถูกกระทำด้วยอำนาจภายนอก หรือ และสถาบันที่มีอำนาจ ที่ไม่ใช่สื่อมวลชนเอง ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาล หรือ กลุ่มนายทุนขนาดใหญ่ที่มีเงินและอำนาจในการจัดการสื่อ สิ่งที่เรามักไม่พูดถึงกันก็คือการเซ็นเซอร์ตัวเอง (self-censorship) ของบรรดาสื่อมวลชนเอง ซึ่งหมายถึงการปิดกั้นความจริงบางอย่างภายใต้กระบวนการ "ปรุงแต่งความจริง" ที่หมายถึงการ "ผลิต" และ "นำเสนอข่าว" ของสื่อมวลชนเอง โดยมิได้ถูกคำสั่งในการปิดกั้นจากอำนาจภายนอกสื่อมวลชน หรือสถาบันภายนอกของสื่อมวลชน

ผมพบภาพนี้โดยบังเอิญ จากหนังสือ Thailand in Pictures (prepared by James Nach. New York: Sterling, 1963) ซึ่งตรงกับปี 2506 คำอธิบายใต้ภาพมีใจความว่า " 'อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย' ณ กรุงเทพฯ ซึ่งอยู่ตรงกลาง 'ถนนสมัยใหม่' ประเทศไทยยังไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยประชาธิปไตย แต่ก็มีสัญญานหลายๆ อย่างที่ชี้ว่าประเทศไทยจะเป็นประชาธิปไตยในอนาคตอันใกล้" ภาพนี้น่าสนใจต่างจากภาพอื่นๆที่เกี่ยวข้องกับ "อนุสาวรีย์" ประชาธิปไตย เพราะเรามักเห็นภาพอนุสาวรีย์ดังกล่าวแบบล้อมไปด้วยผู้คนจำนวนมากที่มาชุมนุมกันจนล้นถนน หรือภาพที่เป็นภาพราชดำเนินเมื่อถูกปิดถนนแล้วมีขบวนพีธีต่างๆ โดยเฉพาะพิธีฉลองวันชาติในอดีต (ว่าง่ายๆว่าภาพข้างบนดูเหมือนไม่ค่อยมี "ความสำคัญทางประวัติศาสตร์" มากกว่า "ความเก่า" ของภาพ)

นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบลชาวเอเชียคนแรกชื่ออำมาตยา เซ็น ได้เสนอความเห็นที่ใช้เวลาหลายปีกว่านักเศรษฐศาสตร์และบรรดาอำมาตย์ (เซ็ง) อีกหลายคน จะเข้าใจว่าประชาธิปไตยคือหัวใจของการแก้ปัญหาความยากจน (1) ในมุมคิดของอำมาตยา เซ็น ส่วนสำคัญของการแก้ปัญหาเศรษฐกิจและความยากจน ไม่ได้อยู่ที่การลงทุนจากต่างประเทศ ความเชื่อมั่นในการลงทุนจากต่างชาติ ความช่วยเหลือจากต่างชาติ หรือ การประชาสัมพันธ์เชิงรุก รวมถึงนโยบายเศรษฐกิจแบบ "ชาตินิยมชักดาบ"... (2) หากแต่อยู่ที่ระบบการแบ่งปันทรัพยากร ว่าใครคือคนตัดสินใจในการแบ่งสรรทรัพยากรของประเทศ ถ้าประชาชนไม่ได้มีส่วนร่วมในการกำหนดความพอดีและความพอเพียง อย่าว่าแต่ต่างชาติจะไม่เข้าใจว่าปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงหมายความว่าอะไรเลยครับ ... ประชาชนในประเทศก็ไม่เข้าใจว่าอะไรคือความพอดีและความพอเพียงเช่นกัน

ผมไปเจองานเก่าอีกชิ้นหนึ่งของลุงเฮิปโดยบังเอิญ ระหว่างค้นงานเรื่อง "การค้าครั้ง "สมัยก่อน" (Old Days) ในเชียงคำ" ในหนังสือชื่อ "ความเปลี่ยนแปลงและความดื้อด้านของสังคมไทย" (ฮ่าฮ่า) ซึ่งเป็นการรวมบทความเพื่อเป็นเกียรติแก่ อาจารย์ ชาร์ป ผู้มีบทบาทสำคัญในการสถาปนาความสนใจในเรื่องของเมืองไทยในสหรัฐอเมริกา ก็เลยถือโอกาสนำมาเล่าโม้ให้ฟัง (1) บทความของลุงเฮิปมีชื่อง่ายๆว่า "วัฒนธรรมของบรรดาปัญญาชนสยาม" ซึ่งเขียนขึ้นเมื่อปี 2510 และแม้ว่าจะนำมาพิมพ์ในเล่มนั้นในปี 2518 ลุงเฮิปผู้เป็นศาสตราจารย์ทางมานุษยวิทยาแห่งเมืองหมีน้อยก็เห็นว่าหลักใหญ่ใจความยังคงเหมือนเดิม (เว้นเสียแต่ว่าปัญญาชนสยามจะมีลักษณะชาตินิยมทาง "การเมืองวัฒนธรรม" เพิ่มขึ้น)