เดือนตุลากับวันเวลาในอังกฤษ หลังจากเที่ยวชมพิพิธภัณฑ์ศิลปะริมฝั่งแม่น้ำเทมส์ กินอาหารค่ำใกล้ๆ ย่านโซโหกับนักเรียนไทยในอังกฤษ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นครูบาอาจารย์ที่ลามาศึกษาต่อ ในที่สุดก็ถึงเวลาที่เราต้องแยกย้ายกันกลับที่พัก คุณปราบดาและผมเดินมาคอยรถเมล์ (รอบดึก) สาย 9 ซึ่งวิ่งผ่านสวนสาธารณะใหญ่อย่างไฮด์ ปาร์ค และไปสุดปลายทางที่สถานีแฮมเมอร์ สมิธ โดยจุดหมายของเราอยู่ที่ถนนไฮสตรีท เคนซิงตัน จากป้ายรถเมล์ใกล้ๆ สถานีรถใต้ดิน ใช้เวลาเดินประมาณ 5 นาที ก็ถึงที่พักอันเป็น แฟลตขนาดกำลังดี ซึ่งเพื่อนผู้อารีกรุณาให้เราได้ใช้พักอาศัยระหว่างที่เราทั้งสองคนอยู่ในลอนดอน อาจจะเป็นด้วยซื้อหนังสือมากและมัวชื่นชมเรื่องราวในนั้น หรืออาจจะเป็น ด้วยจำไม่ได้หมายไม่แม่น ทำให้เรานั่งรถเมล์เลยมาจนกระทั่งสุดสาย กว่าจะรู้ตัว รถก็วิ่งเข้าอู่เสียแล้ว โชคดีสถานีปลายทางมีรถใต้ดินอยู่ด้วย เราจึงเปลี่ยนวิธี หันมาใช้บริการรถใต้ดินแทน ใช้เวลาไม่นานก็กลับถึงบ้าน เช้าวันรุ่งขึ้นหนังสือพิมพ์อังกฤษทุกฉบับพากันพาดหัวข่าวว่า นายกรัฐมนตรี โทนี แบลร์ของอังกฤษเกิดอาการแน่นหน้าอก หายใจติดขัดขึ้นมาอย่างกะทันหัน ตั้งแต่ในช่วงบ่ายๆ ปฐมพยาบาลกันเบื้องต้นแล้ว ท่าทางยังไม่ดีขึ้น คืนนั้นนายก รัฐมนตรีอังกฤษจึงมีอันต้องถูกหามเข้าโรงพยาบาลที่แฮมเมอร์ สมิธ ไม่ไกลจากสถานีปลายทางรถเมล์สาย 9 มากนัก

นอกจากจะถือได้ว่าเป็นเสาหลักของปัญญาชนสยามแล้ว อาจารย์สุลักษณ์ ศิวรักษ์ ยังถือได้ว่าเป็นนักการศึกษาคนสำคัญของไทย ที่นอกจากจะตีแผ่ศิลปวิทยาการตะวันตกออกมาให้คนไทยได้เรียนรู้อย่างเท่าทันแล้ว ยังเป็นผู้ที่น้อมนำเอาพุทธศาสนาเข้าสู่การเรียนรู้ของคนไทยอย่างแยบคาย อีกทั้งยังเป็นผู้นำเสนอทางเลือกต่างๆ ทั้งทางด้านการศึกษา การดำเนินชีวิต กระทั่งการดำเนินธุรกิจ ผ่านข้อเขียน การปาฐกถา และการเสวนาอย่างต่อเนื่อง จนถือได้ว่าเป็นผู้รอบรู้กว้างขวางในด้านการศึกษาทั้งทางตะวันตกและตะวันออกอย่างหาตัวจับยาก ในช่วงเวลาที่รัฐบาลเอาจริงเอาจังอย่างยิ่งที่จะปฏิรูปการศึกษา มุมมองของอาจารย์สุลักษณ์ ศิวรักษ์ จึงถือว่าน่ารับฟังอย่างยิ่ง

ถ้าอาจารย์สุลักษณ์ใช้พุทธศาสนาเข้าจับระบบการศึกษาอย่างถึงแก่น อาจารย์รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์ นักเศรษฐศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับอย่างสูงอีกคนหนึ่งของไทยก็ใช้วิชาเศรษฐศาสตร์เข้าจับและวิเคราะห์ความล้มเหลวของระบบการศึกษาไทยได้อย่างตรงเป้าตรงประเด็น รวมทั้งให้ข้อเสนอแนะได้อย่างน่าสนใจ จึงไม่ใช่แต่เรื่องรัฐธรรมนูญเท่านั้นที่ต้องปรับแก้ตามมุมมองของนักเศรษฐศาสตร์ แม้แต่เรื่องการศึกษาก็เป็นปัญหารากฐาน ที่ฝังตัวอยู่ในสังคมไทยมานานจนทำให้การปฏิรูปทุกครั้งที่ผ่านมาประสบปัญหาและความล้มเหลวมาโดยตลอด

อ่านสุลักษณ์ ศิวลักษณ์ และรังสรรค์ ธนะพรพันธุ์ แล้ว ขอเชิญทุกท่านปิดท้ายด้วยบทวิจารณ์ระบบการศึกษาไทย อันมีรากฐานมาจากระบบการศึกษาอังกฤษซึ่งแยกคัดและปกครองคนต่างชนชั้นโดยใช้การศึกษาเป็นเครื่องมืออย่างแยบคาย อันชนชั้นนำไทยซึ่งไปศึกษายังอัสดงคตประเทศเหล่านั้นได้อาราธนามาใช้ปกครองไพร่ไทยในช่วงเวลากว่าร้อยปีที่ผ่านมา จนทำให้คนไทยหลงยกย่องว่าชาวตะวันตกมีแต่ความสำเร็จ และไม่ใช่คนไทยที่เอาแต่เดินตามตะวันตกอย่างที่หลายคนวิจารณ์ แต่เป็นความหวาดกลัวและความไม่รู้จริงในเรื่องตะวันตกต่างหาก ที่สร้างปัญหาให้กับระบบการศึกษาของไทยจนถึงทุกวันนี้