๑. ในช่วงวัยที่แม่ยังสามารถเดินไปไหนมาไหนได้อย่างสะดวก แม่มีตำรับยาสมุนไพรที่เกี่ยวกับการรักษาแผลอยู่ตำรับหนึ่ง ซึ่งมีน้ำมันมะพร้าวผสมกับตัวยาสกัดจากพืชหัว พืชเถาว์และพืชใบหลากชนิด

ก่อนปรุงยาแม่ทำน้ำมันมะพร้าวไว้ใช้เองโดยใช้มะพร้าวทึนทึกหรืออาจเกินระยะจนถึงระยะงอกหน่อแล้วในสวน ปอกเปลือก ผ่า ขูดด้วยกระต่าย คั้น แล้ววางทิ้งไว้ให้ชั้นน้ำมันกับน้ำแยกตัวออกจากกัน ทิ้งไว้คืนเดียวรุ่งเช้าแม่ตักส่วนบนออกมาใส่กระทะเคี่ยวแยกน้ำออกจากน้ำมันอีกที ก่อนกรองเก็บ     

จากนั้นเข้าสู่ขั้นตอนการเตรียมเครื่องยาประกอบ ตัวยาหลายตัวสามารถหาได้ในสวนของเราเอง บางส่วนต้องเสาะหาจากที่อื่น 

แม่เดินจากบ้านไปสวนบ้านโน้นบ้านนี้อยู่หลายนาน ก่อนกลับมาพร้อมกับหอบหิ้วใบไม้หลากชนิดพะรุงพะรัง จากนั้นตระเตรียมพื้นที่ปูเสื่อ วางเขียงไม้ขนาดใหญ่ลงตรงกลาง อีโต้คมขาวและมีดเล็กอีกอัน ถัดมาเป็นครกหินขนาดใหญ่ มีหม้อขาวใบเขื่องวางไว้ข้างๆ 

แม่ประจงขูดผิวของพืชหัวที่ล้างและตัดรากไว้แล้วออกวางแยกไว้ ก่อนจะหั่นเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยจนหมด จากนั้นรวบเถาว์บอระเพ็ดเข้าด้วยกัน วางบนเขียงแล้วสับด้วยอีโต้เป็นชิ้นเล็กๆ เหมือนฝานซอย ถัดมาเป็นพืชใบพวกฟ้าทะลายโจร ทองพันชั่ง รางจืด ฯลฯ หั่นฝอย เสร็จแล้วใส่ครกหินตำพอแหลกรวมกันใส่หม้อเติมน้ำนิดหน่อยเพื่อช่วยให้คั้นง่าย 

ครับ...แม่สกัดตัวยาออกจากเนื้อของใบและหัวสมุนไพรด้วยน้ำและสองมือเปล่า

จากนั้นใส่กระทะเคี่ยวจนได้ระยะพอสมควรเติมน้ำมันมะพร้าวลงไป เติมธาตุวัตถุลงไปพร้อมกับการบริกรรมคาถา เคี่ยวจนไม่มีน้ำในกระทะเหลือเพียงตัวยาซึ่งปนเป็นเนื้อเดียวกับน้ำมันมะพร้าว กลายเป็นน้ำมันยาสามัญประจำบ้านเรา

ซึ่งท้ายที่สุดแล้วกลายเป็นที่ต้องการของเพื่อนบ้านซึ่งใช้ชีวิตสุ่มเสี่ยงกับโรคในชีวิตบ้านๆ เช่น น้ำกัดเท้า บาดแผลสด แผลเปื่อย ฝี ไล่เรียงไปจนถึงขี้เรื้อน แผลสด แผลเน่าของสัตว์เลี้ยง น้ำมันยาผสมร้อยแปดสมุนไพรของแม่ให้ผลชะงัดนัก

ทำไว้ไม่นานก็หมดเพราะการแจกจ่าย เมื่อมีความต้องการมากขึ้น แม่ปรุงยาไว้มากขึ้น ผมจึงหาบรรจุภัณฑ์ที่ดูเป็นมาตรฐานเข้ามารองรับ สามารถแลกเปลี่ยนยาน้ำมันเป็นเงินเลี้ยงชีพสมาชิกในบ้านได้ 

สมัยนั้น สมุนไพรหลากชนิดยังหาง่ายในสวนแทบทุกสวนในหมู่บ้านของเรา แต่โลกเปลี่ยนไปทุกวันครับ จากวันนั้นถึงนี้เปลี่ยนไปหลายอย่าง ทั้งวิธีคิด,วิถีในการดำรงชีพ กระทบถึงการมีอยู่และสูญสิ้นไปของต้นไม้เล็กๆ สิ่งที่ใครต่างเรียกวัชพืช 

มองในแง่คุณค่าในการรักษาและสร้างภูมิคุ้มกันให้กับชีวิตมนุษย์ นับว่ามากมายมหาศาล มิพักต้องพูดถึงคุณค่าทางใจที่แอบซ่อนอยู่ในโลกใบเล็ก (ดอก,ใบ,กลิ่นหอม)ของพวกเขา - พืชสมุนไพร   

๒. ผมถือมีดอันเล็กๆ ที่ตีเองจากเศษเหล็กหูแหนบเดินเท้าไปยังคันนาที่ปลูกต้นมะพร้าวเอาไว้ 

มะพร้าวหลายต้นเหลือรอดจากหนูยักษ์จนสามารถตั้งโคน แตกพุ่มใบกว้างจนเกือบข้ามคลุมคันนาขนาดใหญ่ ใช้เวลานับตั้งแต่เริ่มปลูกในปีที่ผมลาออกจากงานประจำมาถึงตอนนี้ร่วมเจ็ดปี แม้ยังไม่ให้ลูกให้ผลเหมือนมะพร้าวพันธุ์ดีจากสถานีวิจัยพืชสวนฯ ซึ่งให้ผลผลิตเร็วกว่า แต่เป็นผลผลิตจากมะพร้าวต้นที่ผมตัดโค่นขายนั่นเอง

ขาดต้นแม่ ยังมีลูกหลานให้เติบต่อมา     

ด้วยว่าห่างการดูแลไปนาน มะพร้าวบางต้นถูกคลุมด้วยเถาวัลย์ชนิดหนึ่งซึ่งเป็นเป้าหมายของผมในวันนี้ ผมกำลังเดินตามรอยแม่ แต่คนละเส้นทางกัน แม่เดินเข้าหมู่บ้าน แต่ผมเดินลงนา 

นาซึ่งไม่เคยมีสารเคมีใดตกต้อง

มีเถาวัลย์อย่างน้อยสามชนิดที่เลื้อยปกคลุมต้นมะพร้าวของผม ลิเพา เถาว์คัน และตูดหมูตูดหมา เถาวัลย์ขาดเล็กที่เลื้อยปกคุลมใบมะพร้าวจนใบเล็กๆ ลีบเข้าด้วยกันดูกุดพิกลพิการผิดรูป

ค่อยๆ ใช้ปลายมีดเลาะเถาว์ออกเลือกใบขนาดแก่กำลังดีเก็บใส่ถุง เพื่อนำมาผสมกับตัวยาอื่นๆ ปรุงยาสูตรเดียวกันกับที่แม่ได้ปูวิชาไว้ให้

มาที่นี่ผมได้เครื่องยาอย่างน้อยสองชนิดคือเถาว์คันและตูดหมูตูดหมา

คำถามคือทำไมไม่ไปหายังถิ่นเดิมที่เถาว์ตูดหมูตูดหมานี้เคยงอกและแม่เคยไปเก็บ

คำตอบคือการเปลี่ยนของวิธีคิดและวิถีชีวิตของคนในหมู่บ้านอย่างที่ผมบอก ทั้งเครื่องตัดหญ้าแบบสะพาย ทั้งการใช้สารเคมีฉีดพ่นฆ่าหญ้า ทั้งใบแคบใบกว้าง ทั้งเผาไหม้ ทั้งดูดซึม ตายถึงรากถึงโคน 

ไม่มีเถาวัลย์ชนิดนี้งอกอยู่ตรงนั้นอีกแล้ว

๓.จะว่าไป เหตุการเหล่านี้ไม่นับเป็นเรื่องที่เหนือความคาดหมายหรือแปลกปลอมแต่อย่างใด จะแปลกก็อีตรงที่ผมยังใช้วิชาดั้งเดิมของบรรพชนในการสกัดตัวยารักษาบางโรคโดยการเสาะหาเอามาจากธรรมชาติซึ่งเหลือน้อยเต็มที

และที่สำคัญในยุคนี้ เป็นยุคที่ไม่น่าจะมีคนรุ่นผมใช้วิชานี้ท่ามกลางสังคมที่เข้าถึงสรรพวิชาได้ง่ายเพียงคลิกนิ้ว

ถ้ามีเงื่อนไขว่า ผมเป็นคนชนเผ่า..อาจนับว่านับว่าไม่แปลก

จริงๆ แล้วตูดหมูตูดหมา เป็นพืชเถาว์ที่ปลูกไม่ยาก นำเถาว์แก่มาตัดเป็นท่อนปักชำ งอกง่าย ไม่นานก็เลื้อยขึ้นปกคลุมต้นไม้ใกล้เคียง จนต้นไม้นั้นอาจเฉาตายไปเลย เพราะโดนใบของพืชอาศัยคลุมจนหมด ขาดแดด ก็ตาย 

ผมเสียต้นฝรั่งพื้นเมืองขนาดย่อมไปหนึ่งต้น เพื่อแลกกับเถาวัลย์ชนิดนี้ ด้วยประโยชน์ที่มีมากกว่าการใช้ประกอบตัวยาแผนไทยแล้ว ดอกสวยๆ เล็กกะจิริดยังให้ความงามที่สามารถเข้าถึงได้ง่าย 

ทั้งคนในสวนและมวลแมลง 

ผมไม่ใช่นักวางแผนที่ดี คิดปลูกก็ปลูก คิดตัดเมื่อจำเป็นก็ตัดมาใช้งานตามแต่ความจำเป็นผลักดันให้แลก

อย่างน้อยก็ยังดีใจที่ในสวนมีหลายอย่างให้เลือกกินเลือกใช้อย่างไม่ติดขัด ซึ่งในบรรดาของทั้งหลายเหล่านั้น ถูกสร้างทำโดยคนรุ่นก่อนและด้วยปลายนิ้วของผมเอง 

และผมภูมิใจ 

อ้อ...คุณควรทราบว่าเถาว์ตูดหมู ตูดหมา หรือตดหมูตดหมานี้ มีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า พาโหม พืชผักที่ใช้ประกอบในบรรดาผืชผักอื่นๆ ของข้าวยำปักษ์ใต้